ढापू बाई ढापू
गं ढापू बाई ढापू
एक बातमी ढापू
गं दोन लेख ढापू
कुणाला कळतंय?
दे ठोकून... छापू

हे पारंपरिक वृत्तपत्रीय लोकगीत असल्याचे सर्वश्रुत आहेच. वृत्तपत्रांचा लेलेकृत इतिहास निव्वळ चाळला, तरी अनेक श्रीयुतांनी हे गीत आळवल्याचे आपणांस दिसून येईल. आणि समस्तांस हे ज्ञातच आहे, की मराठी माणूस म्हटला की तो परंपराप्रिय असतोच. त्या कारणें समकालिन मराठी पत्रविश्वातही हे ढापू गीत ऐकावयास खासच मिळते. ज्याची सुरम्य उदाहरणे नेहमीच आपणांसमोर फडफडत असतात.

त्यातील एक ताजे टवटवीत तरल उदाहरण येथे उद्धृत करण्यायोग्य आहे.
ते वृत्त होते आमदारनिवासातील. एका मंत्र्याच्या पाहुणीस मंत्रीपत्नीने रात्रीच्या समयी चौदावे रत्न दाखविले, अशी ती रा. रा. सुकृत खांडेकरकृत सुरस व चमत्कारिक बातमी लोकमतने प्रसिद्ध केली होती. (वाचली होती ना तुम्ही ती बातमी... अगदी शेवटच्या पूर्णविरामापर्यंत? चवीचवीने?... तिचे पारायण करताना, भाव दाटले मनी अनामिक असे विचित्रसे काही होऊन आमच्याही नाडीचे ठोके वाढले होते!) तर तीच बातमी दुस-या दिवशी अन्य काही पत्रांमध्येही झळकली. शेमटूशेम. माशीटूमाशी. ते पाहून आम्ही मनोमनी म्हटले, असू देत. ढापू देत. अशी माहिती सर्व पत्रांच्या वाचकांपर्यंत पोहोचलीच पाहिजे. पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा या न्यायाने लोक असे काही वाचून काळजी तरी घेत जातील. तात्पर्य काय, तर ढापणाराने असा विवेक व तारतम्य ठेवून बातमी ढापली, तर कुणाची काही तक्रार असण्याचे कारण नाही.

वस्तुतः वृत्तढापूगिरी ही जशी कला आहे, तसेच ते एक शास्त्र आहे. ते ठाऊक असलेला बातमीदार कधीही लोकप्रिय व स्वस्त इंग्रजी दैनिकांतील बातमी ढापत नाही. तो विचार करतो, की टैम्सॉफिंडिया वा एचटीमधील बातमी ढापणे म्हणजे सीसीटीव्हीक्यामे-यासमोर उभे राहून चोरी करण्यासारखे आहे. ट्रान्स्लेट इन्टू गुड्ड मराठीच करायचे, तर मग हिंदु, इकॉनॉनिक्स टाइम्स आदी जड पत्रेच का घेऊ नयेत? फ्री प्रेस इंड्या असेल तर अतिउत्तम. (ते मोठे जादुई वृत्तपत्र आहे. असते, पण दिसत नाही!)

ढापूगिरी कलाप्रांतात महामाहिर असलेले बातमीदार कधीही बातमी जशीच्या तशी ढापत नाहीत. ते बातमीचा फॉलोअप देतात! त्यात अर्थातच थोडी जास्त अंगमेहनत असते. पण ती अनेकदा सार्थकीही लागू शकते. कारण की अशा बातमीत बायलाईन मिळण्याची अंगभूत सोय असते.

हे सर्व वाचल्यानंतर आपणांस या कला व शास्त्रात काहीच काठिण्यपातळी नाही, असे वाटू शकेल. पण वाचकांतील पत्रकार हो, येथे फसगत होण्याची शक्यता असते. जशी ती सकाळमधील एका उपसंपादकाची झाली. ती कथाही मोठी मनोरंजक व ज्ञानवर्धक आहे.

ती एप्रिल फूलची गोष्ट आहे.
(माहितीसाठी - दरवर्षी १ एप्रिल रोजी एप्रिल फूल असतो.)
तर त्या दिवशी लोक एकमेकांस एप्रिल फूल करतात. अनेक वृत्तपत्रे त्या दिवशी थोडीशी चंमतग करतात. एखादी भन्नाट बातमी देतात, की वाचकांस क्षणभर भिरभिरल्यासम व्हावे. चाणाक्ष वाचक मात्र अशा बातम्यांना फसत नाहीत. ते अशा बातम्या वाचतात. ओठांच्या कोप-यातल्या कोप-यात कणभर हसतात. आणि मग ती बातमी विसरून जातात. (हे अर्थात सरासरी सगळ्याच बातम्यांबाबत होत असते. शिवाय आता वाचकांस एप्रिलफूल बातम्यांत फारसा रसही राहिलेला नाही. इंड्या टीव्ही व आयबीएनसेव्हन व सामना व पुण्यनगरी असताना त्यात कुणास काय नाविन्य वाटेल? असो.)

तर गेल्या एक एप्रिलला महाराष्ट्र टाइम्सच्या पोटातील मुंबई टाइम्स पुरवणीने अशीच एक गंमत केली. त्यांनी चक्क भार्गवी चिरमुले ही आपली मराठी अभिनेत्री थेट बॉण्डपटात झळकणार अशी बातमी प्रसिद्ध केली. या वृत्तातच 'सविस्तर बातमी वाचा पान तीनवर' अशी जोडणीही देण्यात आली होती. पान तीनवर स्वच्छपणे 'एप्रिल फूल बनाया' असे छापले होते. थोडीशी गंमत. दुसरे काय!

पण ही गंमत पुणे सकाळच्या त्या कुण्या ढापूकलाशास्त्रात प्रवीण नसलेल्या उपसंपादकाच्या डोक्यावरून गेली. अगदी तीनताड गेली.
त्यास बिचा-यास खरेच वाटले, की आपल्या भार्गवीताई खरोखरीच बॉण्डपटात काम करणार आहेत. (जेम्स बॉण्डला एक धाकटी बहिण असते. ती लहानपणीच बिछ़डलेली असते. मग एकदा अतिरेक्यांचा माग काढत बॉण्ड ऐन गणपतीत पुण्यात येतो. आणि सिटी पोस्टाजवळ नेमकी त्याला ही धाकटी बहिण सापडते. तीच आपली भार्गवीताई, असा काहीसा त्या उपसंपादकाचा समज झाला असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.)
ही गुडन्यूज आपल्याही, म्हणजे सकाळच्या लक्षलक्ष वाचकांना कळावी म्हणून त्याने हळूच मटाची ती एक एप्रिलची बातमी उचलली व सरळ सकाळच्या पुणे (ग्रामीण) आवृत्तीत नऊ एप्रिलला प्रसिद्ध करून टाकली. (नऊ एप्रिलला प्रसिद्ध केल्यामुळे ती बातमी आपोआपच एप्रिल फूलची होत नाही, असाही त्या उपसंपादकाचा समज झाला असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. या पुण्यात कसल्याच शक्यता नाकारता येत नाहीत!)

तात्पर्य काय, तर माणूस ढापूकलेत किमान मॅट्रिकपास तरी पाहिजे! नाही तर बिचा-या त्या सकाळच्या उपसंपादकासारखे होते. आपण तर एप्रिल फूल बनतोच, पण वाचकांनाही शेंडी लावून जातो. (खोटे नाही हे. पुराव्यादाखल सकाळच्या संकेतस्थळावर त्या बातमीखाली प्रसिद्ध झालेल्या वाचकांच्या प्रतिक्रिया पाहा. काही जणांनी तर आपल्या मराठी बाण्यास जागून भार्गवीचे खूप खूप अभिनंदन केले आहे!)

आता यावर सकाळ काही खुलासा-बिलासा करणार का? असा प्रश्न मात्र तुम्ही विचारू नये.
असे प्रश्न अग्रलेखांसारखेच असतात. भाकड!

(Posted by बापू आत्रंगे, दि. २७ एप्रिल २००९)