कालची गोष्ट.
सक्काळसकाळी नेहमीप्रमाणे एका हाती कषायपेयपात्र, दुज्या हाती पारले जी माने जिनियस बिस्कुटे आणि समोर पेपरांचे चघाळ अशी रवंथसामुग्री घेऊन बसलो होतो.
नेहमीच्या सवयीने आधी मुंटातील छायाचित्रे पोटभरून पाहून घेतली. मग सकाळचा अग्रलेख वाचला. हल्ली अग्रलेखाबरोबरच सकाळच्या संपादकांनी लिहिलेली (लागले बोवा लिहायला संपादक!... छडी लागे छमछम विद्या येई घमघम!!) निवडणूक वार्तापत्रेही आम्ही आवडीने वाचतो. ती वाचून आम्हांस म्हाराष्ट्राच्या समस्त राजकीय परिस्थितीचे धादांत आकलन होते. कारण की त्यात गेल्या निवडणुकीचा इतिहास व यावेळी हे निवडून नाही आले तर ते निवडून येतील असे खोलखोलसखोल अभ्यासपूर्ण विश्लेषण असते. त्याचे परिशिलन केल्यावर आम्ही पुन्हा मटाकडे वळलो. त्यायोगे आम्हांस सभ्यसामना वाचल्याचे पुण्य लाभले. (तुम्हांस सांगतो, तो दिवस आता दूर नाही, की ज्या दिवशी सामनाच्या पहिल्या पानी चौकट छापून येईल, की आमची कोठेही शाखा नाही! बोरिबंदरात तर नाहीच नाही!! असो.)

यानंतर आम्ही लोकसत्ता हाती घेतला आणि आमच्या कानी अचानक पॉंगपॉंग पॉंगपॉंग ऐसा कर्कश्श ध्वनी उमटला. केवढे दचकलो आम्ही! त्या भरात हातातील उष्ण चहा राप्र महामंडळाच्या प्रहारवर सांडला. (तर त्याचे क्षणात कोल्ड ड्रिंक झाले!!)

तुला काय समजते की नाही? कानाजवळ भोंगे कसले वाजवतेस भलत्या वेळी? असे आम्ही रागेजून हिला बोलणार, तर ती तेथे नव्हतीच. मग हा आवाज केला तरी कोणी?
पाहतो तो वेळूच्या बनातून बासरीचे सूर यावेत त्याप्रमाणे लोकसत्तेच्या पानातून हे हॉर्नओकेप्लीज येत होते.
काय बरे हे आक्रीत? असे स्वगत म्हणत आम्ही लोकसत्तेचा पर्णसंभार चाळू लागलो.
आणि लख्खकन् आम्हांस आवाssज कुणाचा? याचा उलगडा झाला.
हा तर आमचे त्रिकालवेधी संपादक रा. रा. कुमार केतकर यांचा हॉर्न!

'गेले काही दिवस मराठी सारस्वतात जे काही चालू आहे त्यावर भाष्य करणे, मत प्रदर्शित करणे, सल्ला देणे म्हणजे त्या कर्कश्श गोंगाटात आपलाही हॉर्न वाजवण्यासारखे आहे...' असे म्हणत रा. रा. केतकर यांनी 'सुशिक्षितांची निर्बुद्धता!' (लोकसत्ता, चोवीस मार्च दोन हजार नऊ) असा हॉर्न मागाहून 'वाहतूक सुरळीत' झाल्यानंतर वाजविला आहे.
या हॉर्नच्या (हॉर्न कसला, ही तर इशारतीची तोफच!!) आवाजाने आमचा जीव मात्र भांड्यात पडला.

आम्हांस आधी तर असे वाटले होते, की रा. रा. केतकर परदेशात जावे, तसे सूक्ष्मात वा मौनातच गेले आहेत!
आमचे (राजी)नामचीन लेखकसूर्य आनंद यादव यांनी तळ्यात-मळ्यात करता करता संमेलनाध्यक्षपदाचा राजीनामा मसापच्या डोहात टाकला. त्या दिशी आम्हांस वाटले, की समस्त पत्रांतून फटाके फुटणार. झालेही तसेच. परंतु त्यात लोकसत्तेचा आपटबार काही नव्हता. त्या दिशी लोकसत्तेत आनंद यादवांऐवजी लालू यादवांवरचा अग्रलेख. ते पाहून आम्ही मनी म्हटले, अगंबाईअरेच्चा! ही लोकसत्तेच्या न्यूजरॅपची गफलत म्हणावयाची, की रेखाबाईंची नजरचूक? चुकून त्यांनी या यादवांऐवजी त्या यादवांवरचा अग्रलेख तर नाही ना डकवला?
तेव्हा आम्ही आमच्या अंगभूत भोचकपणाने लोकसत्तेत चौकशी केली, तर समजले की सध्या केतकरसाहेब औटॉफ महाराष्ट्रा आहेत. म्हणजे नक्कीच, रा. रा. श्रीकांत बोजेवारांना कार्यबाहुल्यामुळे अग्रलेख लिहिण्यास सवड व वेळ मिळाली नसणार आणि नेहमीप्रमाणे पुण्याची लाईन बंद पडलेली असणार. त्या गोंधळात राहून गेला या यादवांवरचा अग्रलेख. मग आम्ही टाईमप्लीज म्हटले आणि दुस-या दिवसाची वाट पाहिली. मग आम्ही तिस-या, चौथ्या, पाचव्या दिवसाची वाट पाहातच राहिलो. परंतु तो अग्रलेख काही आलाच नाही.
म्हटले रा. रा. कुमार केतकर हे काही डांबराला डरणारातले नाहीत!
मग हे ऐसे का बरे झाले असावे?
या संपूर्ण प्रकरणात सोनिया, पवार, स्वयंभू डावे आदींचा सहभाग नसल्याने तर त्यास अनुल्लेखाने डावलले नसेल ना?

गेले चार-पाच दिवस आम्ही आणि आमची तनहाई याच गोष्टीचा सखोल विचार करीत बसलो होतो.
आणि अचानक हे पॉंगपॉंग झाले.
मनी म्हटले, उशीरा आले, योग्य मुक्कामी आले!!
पण आले ते कसे आले, सर्वांच्या कानी सटासट सटके देतच आले.
अग्रलेखाचे शीर्षक (सुशिक्षितांची निर्बुद्धता!) वाचून तर आधी आम्हांस वाटले, केतकरसाहेब आमच्यावरच घसरले की काय?
(आम्ही सुशिक्षित आहोत, याचा दाखला आमच्याकडे आहे. आमच्या बुद्धपणाबाबत मात्र अनेकांचे अनेक समज आहेत!)
किंतु नंतर समजले, की मसापमधील अनेकांसही तसेच वाटत होते.
म्हणजे वार सुस्थळी बसलाय!
म्हणजे चांगले झाले!

तथापि या संपूर्ण लेखातून आम्हांस एवढेच समजले नाही, की
''इतक्या अचाट प्रमाणावर ‘संस्कृतीकरण’ (!) होत असले तरी महाराष्ट्रात इतके सांस्कृतिक अराजक कसे? इतकी सर्वव्यापी निर्बुद्धता कशी? इतकी असहिष्णुता आणि अरसिकता कशी? या प्रश्नांची उत्तरे आमच्याकडे नाहीत,'' असे साक्षात कुमार केतकर म्हणत असतील, तर या सवालांच्या उत्तरांकरीता वाचकांनी कुणाकडे जावयाचे? कोण्या एडिटराच्या तोंडाकडे पाहावयाचे?
या समग्र परिस्थितीस जबाबदार कोण?
या समग्र परिस्थितीत समस्त गंभीर वृत्तपत्रांची जबाबदारी काय?

की आम्ही आता आमच्या पेपरवाल्यास मुंबई चौफेर टाकावयास सांगू?
कालपासून आमच्या कानात या विचारांचा हॉर्न सारखा भोंभों करीत आहे.

(Posted by बापू आत्रंगे, दि. २५ मार्च २००९)

(लोकसत्तेचा अग्रलेख वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा)